Golestan Quran

گفتگو با خانم دکتر فروغ پارسا؛ رئیس هیئت مدیره انجمن علمی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی  

مهسا مختابادی

خانم دکتر، معرفی کوتاهی از انجمن و اعضای هیأت مؤسس و هیأت مدیره بفرمایید.
فرهنگ و تمدن اسلامي در شکل پيوسته و لايه مشترک آن ميان ملل مسلمان، به وضوح متأثر از قرآن کريم است. به عبارتی، آن چيزي که ملت‌هاي مسلمان را، به رغم تفاوت در بن‌مايه‌هاي فرهنگي، به يکديگر پيوند مي‌دهد، تجربه مشترکشان در تعامل و گفتگوي با قرآن کريم است. یکی از راه های اثرگذاری بر روند فعالیت های علمی قرآنی در افق فرهنگ و تمدن اسلامی، استفاده از ظرفیت های موجود در حوزه مطالعات قرآنی و دیگر حوزه های مرتبط است؛ و این مهم از طریق هم¬اندیشی صاحبنظران این حوزه  ها در قالب تشکیل انجمن های علمی محقق می گردد. در واقع تشکیل  مجامع و انجمن های علمی در شمار شاخص های توسعه انسانی و گامی در جهت رسیدن به شکوفایی و بالندگی علمی هستند. «انجمن مطالعات قرآني و فرهنگ اسلامي ایران» نیز با همین هدف و در جهت گسترش تعاملات علمي- فرهنگي، در سطح ملي و بین المللی با دانشگران و پژوهشگران (اعم از دانشگران مطالعات قرآني و جز ايشان)، تشکیل گردیده است.
این انجمن علمی در تاریخ 22/10/93 از کمیسیون انجمن علمی وزارت علوم مجوز گرفت و اعضای هیات مؤسس انجمن عبارتند از:
مرحوم مغفور آقای دکتر صادق آیینه وند (استاد دانشگاه تربیت مدرس)، آقای دکترمحمدباقر حجتی(استاد دانشگاه تهران)، آقای دکتر محمد علی ایازی (استادیار دانشگاه آزاد اسلامی)، آقای دکتر آذرتاش آذرنوش (استاد دانشگاه تهران)، خانم دکترفروغ پارسا (دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، خانم دکتر مریم قبادی (استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، آقای دکتر ابوالفضل خوش منش (استادیار دانشگاه تهران)، خانم دکترپروین بهارزاده (استادیار دانشگاه الزهرا (ع) )، خانم دکتر نصرت نیلسا(استادیار دانشگاه تربیت مدرس)، خانم دکتر اشرف بروجردی (استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، آقای دکتر جعفر نکونام (دانشیار دانشگاه قم)، خانم دکتر پروین ترکمنی آذر (استاد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، خانم دکتر فاطمه جان احمدی (دانشیار دانشگاه الزهرا (ع) ).
در همین راستا انجمن علمی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی ایران به وسیله آگهی از کلیه علاقمندان دارای شرایط، جهت عضویت در این انجمن دعوت به عمل آورد و در تاریخ 18/3/94 در محل پژوهشگاه ، نخستین مجمع عمومی انجمن برگزار گردید و با حضور بیشتر اعضای هیئت مؤسس و 73 نفر از اعضای انجمن حایز حد نصاب شد. مجمع عمومی با نظارت نماینده وزارت علوم    9 نفر عضو اصلی و2 نفر عضو علی البدل هیئت مدیره را به ترتیب ذیل انتخاب کردند:
 1- دکتر فروغ پارسا 2- دکتر جعفر نکونام 3- دکتر محمد علی ایازی 4- دکتر سید هدایت الله جلیلی 5- دکتر مریم قبادی 6- دکتر محسن قاسم پور 7- دکتر نصرت نیلساز 8- دکتر پروین بهار زاده 9- دکتر ابوالفضل خوش منش 10- دکتر پروین ترکمنی آذر 11- دکتر مهرداد عباسی. و همچنین دکتر حمید باقری و دکتر محمد جانی پور به عنوان بازرسان اصلی و علی البدل انتخاب شدند.

 هدف از تأسیس این انجمن چه بوده است؟
همان گونه که قبلاً عرض شد برای رسیدن به توسعه انسانی نیاز به حرکت های جمعی و برپایی و راه اندازی انجمن داریم .حتی پیش از آن آموزه های اسلامی در قرآن کریم و نیز احادیث به گونه غیر قابل انکاری جمع گرایی را تاکید و تایید کرده اند. مهم ترین عبادت های مسلمانان نیز به صورت جمعی اجرا می شود بنا براین هدف اولی ما از تأسیس انجمن احیای سنّت های اسلامی و احیای آموزه هایی است که در فرهنگ اسلامی وجود دارد.  حوزه استادان دانشجویان و علاقمندان رشته علوم قرآن  ونیز رشته های وابسته به الهیات   از ظرفیت و توان بالایی برخوردار است که در مجموع و با هم فکری و هم¬اندیشی با هم می توانند خدمات ارزنده ای به جامعه اسلامی ارائه بدهند . باعتقاد ما این نیروی عظیم می تواند برای بسیاری از مشکلات اعتقادی و اجتماعی راه حل ارائه کند. در واقع انجمن¬های علمی در چارچوب نقشه جامع علمی و نیز برنامه های توسعه باید در مسیر رفع معضلات کشور حرکت کنند. مسیر توسعه در همه دنیا همین گونه است که دانشمندان مسائل و نیازها را رصد می کنند و بر ا ساس پژوهش های علمی راه حل را به مسئولان عرضه می کنند. به همین دلیل یعنی لزوم کاربردی شدن مطالعات قرآنی انجمن راهبرد گسترش مطالعات میان رشته ای را مورد تأکید قرار داده و برآن پای فشاری می کند. انتخاب عنوان انجمن نیز این معنا یعنی تعامل با دیگر رشته های مرتبط با فرهنگ اسلامی اعم از تاریخ ، ادبیات و زبان و حتی حقوق را تداعی می کند. در مجموع و به طور خلاصه  
 اهداف انجمن شامل این موارد هستند:
1. بسط و تعميق مطالعات ميان‌رشته‌اي در حيطه مطالعات قرآني، به عنوان تنها مسير توليد علم و افزايش آگاهي.
2. شناخت و واکاوي مسائل پژوهش در حيطه مطالعات قرآني، متناسب با نيازهاي فرهنگی امروز ايران اسلامي و جهان اسلام.
3. گسترش تعاملات فرهنگي-رسانه‌اي، در سطح ملي، منطقه ای و جهان اسلام  
3. ایجاد فضایی برای نقد افکار و اندیشه ها برای به تعالی رساندن آن
4. ایجاد نشاط علمی، پویایی با طرح پرسش های جدی از سوی مخاطبان

عمده فعالیتهای انجمن با توجه به این اهداف تابحال چه بوده است؟
انجمن تقریباً از اواخر سال 93 کار خود را آغاز کرده است . در واقع اواخر دی ماه 93مجوز انجمن صادر شد و ما شروع به عضو گیری کردیم. مهم ترین حرکت ما معطوف به تعميق مطالعات ميان‌رشته‌اي در حيطه مطالعات قرآني بوده است. برنامه ها و فعالیتهای عمده ما نیز تلاش برای گسترش روش شناسی در مطالعات قرآنی بوده است. کارگاه های آموزشی و نشستهایی برای تبیین و آموزش این راهبرد تدارک شد.
در اسفند 93 برنامه ای با عنوان هم اندیشی جایگاه مطالعات قرآنی در تحول علوم انسانی داشتیم که عمدتاً راه های استفاده از دیگر رشته های علوم انسانی برای غنا بخشیدن به مطالعات قرآنی را رصد می کرد. چگونگی تعامل دوسویه مطالعات قرآنی با علوم انسانی نیز در شمار اهداف هم اندیشی بود که صاحبنظران از وزارت عتف ، ارشاد و نیز مجلس شورای اسلامی دیدگاه های خود را بیان کردند.
پس از برگزاری مجمع عمومی و انتخاب هیئت مدیره انجمن مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی ایران در روز دوشنبه 22 تیر ماه مصادف با 26 ماه مبارک رمضان ضیافت افطاری برگزار نمود. در این  مراسم تقریبا از همه بزرگان حوزه قرآن دعوت به عمل آمد و بحمدلله بیشتر اساتید افتخار دادند و تشریف آوردند.
 مراسم در محل سالن حکمت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار گردید. برنامه چند قسمت داشت. نخست؛  گزارش کارهای انجام شده و   اعلام نتایج انتخابات هیئت مدیره، تبیین سیاست¬های کلّی انجمن و مصوّبه¬های هیئت مدیره بود که به عهده بنده بود .در ادامهٔ مراسم، جناب آقای دکتر پاکتچی در زمینهٔ مطالعات علمی و روشمند قرآن کریم ، چشم¬اندازی از فعالیت¬های انجمن مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی ایران را برای حضّار ترسیم کردند.در بخش بعدی برنامه نیز جناب آقای دکتر ایازی پیرامون بالا بردن سطح کیفیت مطالعات قرآنی صحبت کردند و خاطر نشان نمودند که در سال¬های اخیر بیشتر به افزایش کمّی مطالعات قرآنی توجه شده و پس از این باید به  کیفی کردن فعالیت¬ها بپردازیم. پس از انجام مراسم سخنرانی نماز جماعت در محل نمازخانه پژوهشگاه برگزار شد و سپس میهمانان گرامی در ضیافت افطاری که از سوی انجمن تدارک دیده شده بود شرکت کردند.
  «کاربرد الگوهای انسان شناسی از منظر قرآن کریم»  عنوان کارگاه آموزشی 2 روزه ای بود که پژوهشکده مطالعات قرآنی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با همکاری انجمن مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی در روزهای 8 و 9 شهریور 1394  برگزار نمود. اجرای این کارگاه  نیز در جهت  هدف راهبردی انجمن یعنی گسترش روش شناسی در حوزه مطالعات قرآنی بود. دبیر علمی این نشست بنده بودم و اساتید مختلفی سخنرانی داشتند.
  آقای دکتر پاکتچی دانشیار دانشگاه امام صادق (ع) در نوبت اول ،بحث های مقدماتی ارتباط حوزه انسان¬شناسی و مطالعات قرآنی را مطرح و گزارشی  نسبتاً تفصیلی از کارهای انجام شده توسط مسلمانان و مستشرقان ارائه دادند. بر اساس این گزارش علاوه بر محققان غربی ، محمود شکری آلوسی، فضل الرحمن ، محمد ارکون و محمد حمید الله از جمله اندیشمندان مسلمانی هستند که دانش انسان شناسی و تاریخ را به عنوان یکی از ضروریات تفسیر قرآن برشمرده و در این رابطه آثاری داشته اند.پاکتچی با اشاره به تقسیم انسان شناسی به دو شاخه اصلی انسان شناسی زیستی و فرهنگی ، تأکید نمود بیشتر محققان قرآنی برانسان شناسی فرهنگی (cultural anthropology ) تمرکز کرده اند. ایشان انسان شناسی خویشاوندی، انسان شناسی شهرنشینی، انسان شناسی تعلیم و تربیت، انسان شناسی اقتصادی و انسان شناسی سیاسی را در زمره انواع دانش انسان شناسی فرهنگی برشمردند و آیات (فرقان:54 ، احزاب:4 ، توبه:97 ، فجر:9 ، فاطر:28 ، نمل:34 ،..) را با رویکرد انسان شناسی فرهنگی مورد بررسی قرار دادند و بر ضرورت طرح چنین رویکردی در مطالعات قرآنی تاکید نمودند.
 دکتر مهدی مطیع عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان سخنرانی بخش بعدی نشست را به عهده داشتند. بحث کلی در باره انگاره های فرهنگی موجود در آیات قرآنی بود و ایشان انگاره مالکیت انسانی را در قالب آیات مرتبط با موضوع «برده داری» و «ازدواج» تبیین نمودند. وی اتخاذ رویکرد مردم شناسانه در بستر فرهنگ را زمینه ساز فهم فضای نزول آیات قرآنی و در نهایت فهم گفتمان قرآن برشمردند.
در این راستا به تاکید وافر قرآن کریم به پیوند های نسبی بر مبنای آیات (هو الذی خلق من الماء بشرا فجعله نسبا و صهرا) (فرقان:54) و ( ما جعل ادعیاءکم ابناءکم) ( احزاب:4) و سبب شناسی چنین امری ، در مقایسه با جهت گیری های معاصر نسبت به  موضوع فرزند خواندگی اشاره شد. از  منظر مطیع تغییر انگاره های فرهنگی منجر به تغییر مفاهیم و حتی مولفه های معنایی واژگان  می شود. لذا می بایست به نحوه تغییرات فرهنگی در قرآن بسیار توجه نمود. به عنوان مثال انحصار مالکیت به ذات الهی در مفاهیم قرآنی، همچنین تمرکز بر مفهوم پرسشگری از اموال دنیوی انسان در حیات اخروی، موجب شد،  انگاره مالکیت در فرهنگ جاهلی تغییر بنیادینی یابد. وی فضاسازی های قرآنی را موجب پررنگ شدن جنبه انگیزشی تعالیم قرآنی دانستند. در این فضا، انگاره ها دگرگون شده ، واژه سازی انجام می گیرد و در نهایت فضای فرهنگی تغییر می یابد.
در بخش پایانی نشست، آقای شیرزاد در حوزه ارتباط انسان شناسی اقتصادی با مطالعات قرآنی، مطالبی بیان کردند. وی کاربرد واژگان (شراء، قرض، ربا، تجارت، ربوا، بیع) در آیات قرآنی را بر مبنای مطالعات ریشه شناختی، تاریخی و اقتصادی به نحو مبسوط بیان نمودند و مویداتی مبنی بر اختصاص هر یک از این واژگان اقتصادی به دورانی خاص از اقتصاد عصر نزول قرآن کریم ارائه نمودند.  در روز بعدی  نشست «کاربرد الگوهای انسان شناسی از منظر قرآن کریم»   آقای دکتر مهروش عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر صحبت کردو بحثی پیرامون «ضرورت باز تعریف علوم قرآن و حدیث با انسان شناسی» ارائه نمود. براساس اظهارات ایشان :شاخه های مختلف علوم اجتماعی علی رغم اتخاذ روش های متفاوت، رسالتی مشترک داشته و از دستاوردهای دیگر علوم بهره برده اند. در این میان مطالعات تاریخی، کهن ترین حوزه ای است که همواره با انسان شناسی و مطالعه اقوام بدوی پیوند داشته است. از نگاه مهروش  اتخاذ رویکرد مردم شناسناسانه در پژوهش های علوم قرآن و حدیث موجب می شود موضوعات عصر نزول  با همان فهم معاصران عصر نزول دریافت گردند. به همین دلیل درک مسایل قرآنی مرتبط با حج، جهاد، ازدواج، ... مستلزم درک انسان شناسی فرهنگی و مطالعات مردم شناسانه است. یحیی میرحسینی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث در دانشگاه امام صادق (ع)  مطلبی با عنوان « تعالی راست و فرومایگی چپ در  فرهنگ اسلامی با تکیه بر آیات قرآن و روایات معصومین » را با  رویکردی انسان شناسانه بررسی کردند. ایشان پس از اشاره به جهانشمولی بحث دلالت واژه چپ بر معانی منفی و واژه راست بر معانی مثبت، این موضوع را در سطح ادبیات، گزاره های درون دینی و برون دینی مورد کاوش قرار دادند. آقای دکتر پاکتچی در بخش بعدی نشست موضوع بسیار با اهمیت و نوین « انسان شناسی سیاسی» را مورد توجه ویژه قرار دادند. پیشینه این رویکرد مأخوذ از نظرات ژرژ بالندیه (1967) در فصل سوم «فرمانروای بیگانه» با عنوان «خویشاوندی و قدرت» می باشد.ایشان این نظریه را در پرتوی مطالعات ریشه شناسی تبارشناختی و گونه شناختی، تحلیل داده های یادمانی در مسیر تحول تاریخی و استفاده از داده های معاصر مربوط به جوامع به نحو تطبیقی با جامعه عربستان مورد بررسی قرار دادند.در تحلیل نظری پایانی تاکید شد:در قرآن کریم موضوع «توزیع قدرت» به نحو حداکثری مورد توجه قرار گرفته ، قدرت های قبیله ای کاسته شده، تلقی الوهی از قدرت اصلاح گردیده و قدرت انسان در راستای قدرت خداوند متعال معنا می یابد.
  «رويكردهاي تفسير ارجاعي و توصيفي» عنوان نشست دیگری بود که به همت پژوهشکده مطالعات قرآنی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و با همکاری انجمن مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی در عصر روز 16  شهریور 1394 با سخنراني حجت‌الاسلام دكتر سيد محمدعلي ايازي در محل پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي برگزار گردید.
دکتر ایازی در ابتدای بحث با اشاره به سفری که اخیرا به دعوت موسسه قرآن شناسی Quranicum  Corpus  و خانم آنجلیکا نویورت - قرآن شناس برجسته - به آلمان داشتند،گفتند:  این مجموعه گسترده پژوهشی به دنبال آن است که بداند مخاطبان قرآن در عصر پیامبر اسلام (ص) به چه می اندیشیده¬اند و چه توقعاتی از این متن داشته¬اند. خانم نویورت که خود در حال نگارش مجموعه¬ای تفسیر¬گونه برای قرآن است، مجموعه را مجهز به آزمایشگاه کربن 14 نموده است و کار بر روی قرآن های قدیمی و تعیین سن آن ها به طور دقیق در این آزمایشگاه  انجام می پذیرد.در این آزمایشگاه کار بر روی پوست استفاده شده در قرآن ها و نوع مرکبی که آیات با آن ها نگاشته شده اند،انجام می پذیرد. دکتر ایازی با اشاره به قرآن کشف شده در مسجد صنعا گفتند که سن این قرآن در ابتدا حدود 80 هجری قمری تخمین زده شده ولی با آزمایش هایی که بر روی آن انجام گرفت،مشاهده شدکه این قرآن قدیمی تر است و متن زیرین بسیار ابتدایی تری موجود بوده که شسته شده و متن جدید، با خطی دیگر بر روی آن نگاشته شده است.ایشان در ادامه در زمینه تفسیر ارجاعی و توصیفی توضیحاتی را ارائه نمودند و خاطرنشان کردند که این رویکردها مورد توجه قرآن شناسان غربی قرار گرفته است. این نشست با مطرح شدن پرسش هایی از سوی حضار و پاسخگویی دکتر ایازی به پایان رسید. به جز این برنامه ها اعضای انجمن در نمایشگاه بین المللی قرآن حضور چشمگیری داشتند و سخنرانی های مختلفی ارائه دادند.

برنامه¬ها و فعالیت¬های پیشنهادی انجمن  چه مواردی هستند؟
برنامه¬ها و فعالیت¬های پیشنهادی انجمن، شامل  اجرای طرح های کلان پژوهشی، برگزاری همایش های ملی و بین المللی، برگزاری کارگاه های آموزشی داخلی و خارجی، انتشار کتب اعضای انجمن با شرایط خاص، انتشار مجلات علمی، برگزاری مراسم بزرگداشت پیشکسوتان و اندیشمندان، برگزاری مراسم نقد و معرفی کتاب، برگزاری مراسم نقد و بررسی آرائ و اندیشه های مطرح در حوزه مطالعات قرآنی است. در حال حاضر انجمن در صدد رایزنی با معاونت قرآن و عترت ارشاد برای برگزاری همایش مشترک است. اجرای طرح های کلان ملی در وزارت عتف نیز مورد توجه انجمن قرار گرفته و طرحنامه هایی تهیه شده است. برگزاری مراسم تقدیر از پیشکسوتان در اولویت برنامه های ماست و در صدد اجرای آن هستیم. سفر های علمی به مراکز مهم اسلام¬شناسی و قرآن¬شناسی دنیا نیز انشالله در حال پیگیری است. با این همه مهم¬ترین فعالیت ما برنامه کارگاه-های آموزشی و تربیت نیرو است. به اعتقاد ما حوزه مطالعات قرآنی نیازمند ارتباط با دیگر حوزه¬های علوم انسانی به¬ویژه تاریخ ، زبانشناسی و انسان¬شناسی است  و ما باید شرایط این تعامل را فراهم کنیم.
با تشکر

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

Back to Top

Golestan Quran
Template Design:Zand Group