Golestan Quran

واژه «اسرائیلیات» جمع «اسرائیلیه»

و آن عبارت از قصه و یا حادثه ای است

 که از یک مصدر اسرائیلی نقل شود. اسرائیلی منسوب به اسرائیل و اسرائیل لقب حضرت یعقوب است. بنی اسرائیل نیز قوم یهود و از اولاد یعقوبند. به این ترتیب واژه اسرائیلیات به قصه و داستان هایی اطلاق می‌شود که از مصادر یهودی اخذ و نقل شده است. این کلمه به تدریج معنای وسیع تری پیدا کرد و به هر گونه افسانه‌های خرافی، حکایت‌ها و داستان‌های ساختگی و اساطیری اطلاق شد که از منابع  یهود و نصارا و یا هر منبع قدیمی دیگر اقتباس شده است. ( معارف، 105و محمدقاسمی،12).
پس از آن که دشمنان اسلام از راه مقابله نظامی و توسل به زور نتیجه ای نگرفتند، به روش‌های دیگر روی آوردند و با تحریف حقایق و جعل مطالب و افسانه‌های دروغین تلاش کردند آیین اسلام را خرافی جلوه دهند. این افسانه‌ها و مطالب دروغین به وسیله تعدادی از علمای یهود و نصارا که به اسلام گرویده بودند و در بین مسلمانان رفت و آمد داشتند، نقل و به تدریج منتشر شد. این جریان پس از وفات رسول خدا (ص) و بخصوص در زمان خلیفه دوم شدت گرفت. ( ر.ک: ابوریه، 222-224 با تلخیص).
یکی از ابزارها و زمینه‌های مهمی که این علما در جهت پیشبرد اهداف خود از آن استفاده کردند، قصه و داستان بود. علاقۀ وافری که اعراب به قصه و قصه سرایی داشتند، سبب رشد فعالیت قصه گویان شد. اسرائیلیات گسترها، به همراه سایر داستان سرایان، افسانه‌های فراوانی را در بارۀ  قصص قرآن و زندگی پیامبران الهی ساختند و سرگذشت بزرگان دین را با خرافات و جعلیات درآمیختند. هرچند این داستان‌ها و شرح حال‌ها در کتاب‌های اهل کتاب هم وجود داشت، اما به دلیل راه یافتن تحریف در این منابع، گزارش‌ها و نقل قول‌های قصه سرایان از این کتب، قابل اعتماد نبود. آرام آرام این افسانه‌ها و داستان‌های بی اساس و تحریف شده در بین مسلمانان نفوذ کرد و سینه به سینه نقل شد و گسترش یافت. تا قرن دوم هجری که تفسیر نویسی آغاز شد، همین داستان‌ها و حکایت‌های خرافی که به صورت حدیث در آمده و به پیامبر (ص) و صحابه نسبت داده شده بود، نوشته شد و به کتب حدیثی و تفسیری و تاریخی راه یافت. هرچند محدثان و دانشمندان اسلامی از گذشته تا حال کوشیده اند بی اعتباری روایات اسرائیلی را نشان دهند؛ اما سوگمندانه باید گفت این روایات ساختگی تأثیرات زیادی بر فرهنگ دینی ما گذاشته است. (ر.ک: معارف، 106و محمد قاسمی، 60).
در بین موضوعات مختلف تاریخی، زندگی و شرح حال پیامبرانی چون حضرت یوسف، داود، ایوب، سلیمان، هابیل و قابیل، موسی، کشتی نوح و خلقت حضرت آدم بیشتر مورد توجه اسرائیلیات گسترها بوده و در باره جزئیات زندگی این پیامبران، احادیث و روایات ساختگی بیشتری نقل شده است.
از معروف ترین کسانی که نامشان به عنوان ناقلان اسرائیلیات در تاریخ ثبت شده است می‌توان از کعب الاحبار، وهب بن منبه و عبدالله بن سلام  نام برد. ( ابوریه ،222).
« جعلیات » عبارت است از احادیث و نقل‌ها و روایاتی که راوی و ناقل، آن را از خود ساخته و به پیامبر یا امامان معصوم (ع) نسبت داده باشد. اینگونه احادیث گاه به اقرار خود واضع و زمانی از قرائن تشخیص داده می‌شود. تعارض روایت با قرآن، سنت متواتر، عقل و مسلمات تاریخی، مبالغه در بارۀ موضوعات بی اهمیت و کوچک و عجیب و غریب و پاره ای از مستحبات و فضائل از دیگر راه‌های تشخیص موضوعات و جعلیات است ( شانه چی، 91-94 ). همچنین گروهی به انگیزه‌های سیاسی مانند تقویت حکومت خلفا و بنی امیه و ذکر فضائل آنان و حتی شهرهایشان به جعل و وضع حدیث می‌پرداختند. از دیگر زمینه‌ها و علل جعل حدیث، این بود که برخی از گروه‌های مذهبی و دینداران، جعل احادیثی که موجب رغبت مردم به کارهای نیک و انجام مستحبات شود را جایز می‌شمردند. اینان معتقد بودند جعل حدیث مادامی که به اصول اعتقادی و دینی مردم آسیب نزند اشکالی ندارد. ( ر.ک: ابوریه، 184-189).
وجود همین نگرش  تسامح آمیز است که به ناقلان و راویان اجازه می‌دهد در نقل زندگی پیامبران و امامان معصوم دقت و بررسی زیادی انجام ندهند و تنها به انگیزۀ ترغیب مردم به دینداری، عزاداری و انجام مناسک مذهبی هر روایت جعلی را گزارش و برای مردم نقل کنند. نمونه هایی از این جعلیات و تحریفات را در واقعۀ عاشورا بروشنی می‌توان مشاهده کرد. جعلیاتی که عرصه‌های داستان و فیلم  و سریال هم از آسیب  آن در امان نمانده اند. به این ترتیب بود که در طول تاریخ، احادیث و نقل‌های ساختگی زیادی وارد متون روایی و تاریخی شد و آثار زیان باری به  فرهنگ دینی ما وارد ساخت.

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

Back to Top

Golestan Quran
Template Design:Zand Group