Golestan Quran

 

واژه «اسرائیلیات» جمع «اسرائیلیه» و آن عبارت از قصه و یا حادثه ای است که از یک مصدر اسرائیلی نقل شود. اسرائیلی منسوب به اسرائیل و اسرائیل لقب حضرت یعقوب (ع) است. بنی اسرائیل نیز قوم یهود و از اولاد یعقوب (ع) هستند. به این ترتیب واژه اسرائیلیات به قصه و داستان هایی اطلاق می‌شود که از مصادر یهودی اخذ و نقل شده است. این کلمه به تدریج معنای وسیع تری پیدا کرد و به هر گونه افسانه‌های خرافی، حکایت‌ها و داستان‌های ساختگی و اساطیری اطلاق شد که از منابع یهود و نصارا و یا هر منبع قدیمی دیگر اقتباس شده است. (معارف، 105و محمدقاسمی، 12). پس از آن که دشمنان اسلام از راه مقابله نظامی و توسل به زور نتیجه‌ای نگرفتند، به روش‌های دیگر روی آوردند و با تحریف حقایق و جعل مطالب و افسانه‌های دروغین تلاش کردند آیین اسلام را خرافی جلوه دهند. تعدادی از علمای یهود و نصارا که به اسلام گرویده بودند و در بین مسلمانان رفت و آمد داشتند، این افسانه‌ها و مطالب دروغین را، نقل و به تدریج منتشرکردند. این جریان پس از وفات رسول خدا (ص) و بخصوص در زمان خلیفه دوم شدت گرفت. (ر. ک: ابوریه، 222-224 با تلخیص).

یکی از ابزارها و زمینه‌های مهمی که این علما در جهت پیشبرد اهداف خود از آن استفاده کردند؛ قصه و داستان بود. علاقه وافری که اعراب به قصه و قصه سرایی داشتند، سبب رشد فعالیت قصه گویان شد. اسرائیلیات گسترها، به همراه سایر داستان سرایان، افسانه‌های فراوانی را درباره قصص قرآن و زندگی پیامبران الهی ساختند و سرگذشت بزرگان دین را با خرافات و جعلیات درآمیختند. هرچند این داستان‌ها و شرح حال‌ها در کتاب‌های اهل کتاب هم وجود داشت، اما به دلیل راه یافتن تحریف در این منابع، گزارش‌ها و نقل قول‌های قصه سرایان از این کتب، قابل اعتماد نبود. آرام آرام این افسانه‌ها و داستان‌های بی‌اساس و تحریف شده در بین مسلمانان نفوذ کرد و سینه به سینه نقل شد و گسترش یافت. تا قرن دوم هجری که تفسیر نویسی آغاز شد، همین داستان‌ها و حکایت‌های خرافی که به صورت حدیث در آمده و به پیامبر (ص) و صحابه نسبت داده شده بود، نوشته شد و به کتب حدیثی و تفسیری و تاریخی راه یافت. هرچند محدثان و دانشمندان اسلامی از گذشته تا حال کوشیده اند بی اعتباری روایات اسرائیلی را نشان دهند؛ اما سوگمندانه باید گفت این روایات ساختگی تأثیرات زیادی بر فرهنگ دینی ما گذاشته است. (ر. ک: معارف، 106و محمد قاسمی، 60).

موضوعات مختلف تاریخی چون؛ خلقت حضرت آدم (ع)، هابیل و قابیل، کشتی نوح (ع) و زندگی و شرح حال پیامبرانی چون؛ حضرت یوسف، داوود، ایوب، سلیمان (علیهم السلام) بیشتر مورد توجه اسرائیلیات گسترها بوده و درباره جزئیات زندگی این پیامبران، احادیث و روایات ساختگی بیشتری نقل شده است. از معروف ترین کسانی که نامشان به عنوان ناقلان اسرائیلیات در تاریخ ثبت شده است می‌توان از؛ کعب الاحبار، وهب بن منبه و عبدالله بن سلام نام برد. (ابوریه، 222).

«جعلیات» عبارت است از؛ احادیث و نقل‌ها و روایاتی که راوی و ناقل، آن را از خود ساخته و به پیامبر یا امامان معصوم (ع) نسبت داده باشد. این گونه احادیث گاه به اقرار خود واضع و زمانی از قراین، تشخیص داده می‌شود. تعارض روایت با قرآن، سنت متواتر، عقل و مسلّمات تاریخی، مبالغه درباره موضوعات بی اهمیت، کوچک، عجیب غریب و پاره ای از مستحبات و فضایل؛ از دیگر راه‌های تشخیص موضوعات و جعلیات است (شانه چی، 91تا94). همچنین گروهی به انگیزه‌های سیاسی مانند تقویت حکومت خلفا و بنی امیه و ذکر فضایل آنان و حتی شهرهایشان به جعل و وضع حدیث می‌پرداختند. از دیگر زمینه‌ها و علل جعل حدیث، این بود که برخی از گروه‌های مذهبی و دینداران، جعل احادیثی که موجب رغبت مردم به کارهای نیک و انجام مستحبات شود را جایز می‌شمردند. اینان معتقد بودند جعل حدیث، مادامی که به اصول اعتقادی و دینی مردم آسیب نزند اشکالی ندارد. (ر. ک: ابوریه، 184تا189). وجود همین نگرش تسامح آمیز است که به ناقلان و راویان اجازه می‌دهد در نقل زندگی پیامبران و امامان معصوم دقت و بررسی زیادی انجام ندهند و تنها به انگیزه ترغیب مردم به دینداری، عزاداری و انجام مناسک مذهبی هر روایت جعلی را گزارش و برای مردم نقل کنند. نمونه هایی از این جعلیات و تحریفات را در واقعه عاشورا به‌روشنی می‌توان مشاهده کرد. جعلیاتی که عرصه‌های داستان و فیلم و سریال هم از آسیب آن در امان نمانده‌اند. به این ترتیب بود که در طول تاریخ، احادیث و نقل‌های ساختگی زیادی وارد متون روایی و تاریخی شد و آثار زیانباری به فرهنگ دینی ما وارد ساخت.

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

Back to Top

Golestan Quran
Template Design:Zand Group